Türk Yabancılar Hukuku

Konu Başlıkları:

Yabancı Kavramı
Yabancılara Tanınacak Haklar Konusunda Kabul Edilen Esaslar
Ülkeye Giriş ve Ülkeden Çıkış
Yabancıların Ülkede İkamet ve Seyahatleri
Yabancıların Kişi Dokunulmazlığı
Uluslararası Koruma
Basın–Yayın Özgürlüğü
Örgütlenme Özgürlüğü
Yabancıların Eğitim – Öğretim Özgürlüğü
Yabancıların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Hakları
Yabancıların Mülkiyet ve Miras


Yabancılar hukuku, en genel anlamıyla, vatandaşlık bağı ile bağlı olunan ülkeden, diğer ülkeye giden kişilerin, bu ülkedeki hukukî durumunu inceleme konusu yapan hukuk dalıdır. Ülkesel egemenliğin sonucu olarak devletler, ülkelerine hangi yabancıları kabul edeceklerini ve bunlara hangi hakları tanıyacaklarını düzenleme serbestisine sahiptirler. Ancak günümüzde, insan hakları ile ilgili uluslararası alanda genel kabul gören metinler, devletlerin egemenlikten kaynaklanan yetkilerine sınırlamalar getirilebilmektedir.

Türkiye, bir taraftan vatandaşlarının yabancı ülkelere göç etmesi, diğer taraftan, özellikle son yıllarda, bulunduğumuz coğrafî bölgede yaşanılan olaylara bağlı olarak yoğun şekilde göç alması ve bunun neredeyse sürekli hâle gelmesi sebebi ile yabancılar hukukunun önem arz ettiği ülkelerden birisi hâline gelmiştir.

16 Nisan 2017 tarihinde yapılan ve sistem değişikliği sonucunu doğuran Anayasa değişikliği, yabancılar hukukunda karar makamı bağlamında birçok kanunu da etkilemiştir. Ancak kanunlarda yapılan değişikliklerin, aradan geçen süreye rağmen, henüz ikincil mevzuata tam olarak yansıdığı söylenemez. Bu sebeple kanunlar ile ikincil mevzuat arasında karar maka-mı bağlamında farklılıklar bulunabilmektedir. İkincil mevzuat kanunlara aykırı olmayacağı için, karar makamındaki değişiklikler, kanunlara uygun olarak kaleme alınmış ve fakat karışıklığa mahal vermemek için, yönetmeliklerde yer alan karar makamı ile ilgili hükümler de parantez içinde verilmiştir.

Kitabın bu baskısında, HMG sınavlarına hazırlık bağlamında çoktan seçmeli sorulara da yer verilmiştir.

(Tanıtım Bülteninden)

İçindekiler

Önsöz ...5
Kısaltmalar ...17
GİRİŞ...
I. YABANCI KAVRAMI ...22
A. Gerçek Kişiler ...24
1. Yabancı Ülke Vatandaşları ...25
2. Çifte veya Çok Vatandaşlığa Sahip Olanlar ...25
3. Vatansızlar (Heimatlos) ...26
4. Mülteciler (Refugees) ...27
5. Geçici Koruma Kapsamında Olanlar ...29
6. Göçmenler (Muhacirler) ...29
7. Özel Statülü Yabancılar ...33
8. Azınlıkların Yabancı Olmadığının Tespiti ...36
B. Tüzel Kişiler ...38
II. YABANCILAR HUKUKUNUN NİTELİĞİ ...39
III. YABANCILAR HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARI İLE İLİŞKİSİ ...40
A. Devletler Özel Hukuku ile İlişkisi ...41
1. Vatandaşlık Hukuku ile İlişki ...41
2. Kanunlar İhtilafı ve Milletlerarası Usûl Hukuku ile İlişki ...41
B. Devletler Hukuku ile İlişkisi ...42
IV. YABANCILAR HUKUKUNUN KAYNAKLARI ...43
A. Millî Kaynaklar ...43
1. Anayasa ...43
2. Kanunlar ...45
3. Mahkeme Kararları ...45
B. Milletlerarası Kaynaklar ...46
C. Doktrin ...46
I. Bölüm...
YABANCILARA TANINACAK HAKLAR KONUSUNDA KABUL EDİLEN ESASLAR...
I. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA KABUL EDİLEN ESASLAR ...48
A. Tebaayı Temsil (Eşitlik) Esası ...48
B. Asgarî Had Esası ...50
C. Karşılıklı İşlem Esası ...52
D. En Çok Gözetilen Ulus Esası ...54
E. Kazanılmış Haklara Saygı Esası ...55
F. Sınırlama (Tahdit) Esası ...56
G. İzin Esası ...57
H. Kontenjan Esası ...57
II. TANINAN HAKLARIN TEDBİR AMAÇLI KISITLANMASI (Mukabelei Bilmisil–Karşı İşlem Yapma) ...57
III. TÜRK HUKUKUNDA YABANCILARA TANINAN HAKLARIN KAPSAMI ...58
II. Bölüm...
ÜLKEYE GİRİŞ VE ÜLKEDEN ÇIKIŞ...
I. YABANCILARIN ÜLKEYE GİRİŞİ ...61
A. Sınır Kapılarından Giriş Yapmak ...62
B. Pasaport Gösterme Mecburiyeti ...63
C. Vize Alma Mecburiyeti ...65
1. Vize Zorunluluğu ve Başvuru Makamları ...66
2. Vize Verilmeyecek Yabancılar ...69
3. Vize İptali ...70
4. Vize Muafiyeti ...71
a. İç Hukukta Kabul Edilen Vize Muafiyeti Hâlleri ...71
b. Milletlerarası Antlaşmalarla Vize Muafiyeti Tanınması ...72
D. Giriş Yasağı– Ülkeye Kabul Edilmeyecek Kişiler ...74
E. Ülkeye Girişte İstisnaî Uygulama ...77
II. TÜRK VATANDAŞLARININ ÜLKEDEN ÇIKIŞI ...77
A. Pasaport ve Belge Zorunluluğu ...77
1. Kavramsal Boyut ...77
2. Türk Hukukunda Kabul Edilen Pasaport Türleri ...78
a. Diplomatik Pasaportlar (Siyah Pasaport) ...79
b. Hususî Damgalı Pasaportlar (Yeşil Pasaport) ...81
c. Hizmet Damgalı Pasaportlar (Gri Pasaport) ...86
d. Umuma Mahsus Pasaportlar (Bordo Pasaport) ...87
e. Yabancılara Mahsus Pasaport ...89
3. Pasaport Yerine Geçen Belgeler ...89
B. Türk Vatandaşlarının Ülkeden Çıkışının Yasaklanması ...91
1. Pasaport Verilmesi Yasak Olan Kişiler ...91
2. Yurt Dışına Çıkış Yasağı ...93
III. Bölüm...
YABANCILARIN TÜRKİYE'DE İKAMET VE SEYAHATLERİ...
I. İKAMET (TEZKERESİ) İZNİ ...96
A. İlkenin Tespiti– İkamet İzni Alma Zorunluluğu ...96
B. İkamet İzninden Muafiyet ...96
II. İKAMET İZNİ TÜRLERİ ...98
A. Kısa Dönem İkamet İzni ...98
B. Aile İkamet İzni ...100
C. Öğrenci İkamet İzni ...105
D. Uzun Dönem İkamet İzni ...108
1. Uzun Dönem İkamet İzninin Şartları ...109
2. Uzun Dönem İkamet İzninin Sağladığı Haklar ...110
3. Uzun Dönem İkamet İzninin İptali ...111
E. İnsanî Gerekçelerle Verilen İkamet İzinleri ...112
1. İnsanî İkamet İzni ...112
2. İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni ...113
F. Çalışma İzninin İkamet İzni Yerine Geçmesi ...114
G. Kesintisiz İkamet Sürelerinin Hesaplanması ...114
H. Türkiye'de İkamet İzni Sahibi Yabancıların Nüfus Kayıtlarının Tutulması ...115
III. İKAMET İZNİ MÜRACAATLARI ...116
IV. İKAMET İZNİ SÜRESİ VE UZATILMASI ...118
V. ÖZEL KANUNLARDA YER ALAN SINIRLAMA VE YASAKLAMALAR ...118
A. Köy Kanunu ...119
B. Askerî Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu ...119
IV. Bölüm...
YABANCILARIN KİŞİ DOKUNULMAZLIĞI...
I. SINIR DIŞI ETME ...122
A. Milletlerarası Sözleşmelerde Sınır Dışı Etme ...123
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ...123
2. Avrupa İkamet Sözleşmesi ...124
3. Mültecilerin Hukukî Durumuna Dair Sözleşme ...125
4. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme ...126
B. Millî Hukukta Yer Alan Düzenlemeler ...126
1. Sınır Dışı Etme Nedenleri ...127
2. Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar ...131
3. Sınır Dışı Kararını Vermeye Yetkili Makam ...133
4. Sınır Dışı Etme Usûlü ...134
5. Sınır Dışı Kararının İcrası–İdarî Gözetim ...135
6. Yargı Yolu ...138
7. Sınır Dışı Etmenin Sonuçları ...139
II. SUÇLULARIN İADESİ ...140
A. Vatandaşın İade Edilmeyeceği İlkesi ...143
B. Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi ...144
C. Uçakların Kanun Dışı Yollarla Ele Geçirilmesinin Önlenmesi Hakkında Sözleşme ...146
D. İç Hukukta Yer Alan Düzenleme ...147
E. İade Usûlü ...148
V. Bölüm...
ULUSLARARASI KORUMA...
I. KAVRAMSAL BOYUT ...153
A. Mülteci ...155
1. Mülteci Olabilmenin Şartları ...157
a. Avrupa'da Meydana Gelen Olaylar Sebebiyle Kişi Türkiye'ye Sığınmalıdır ...157
b. İltica Talebinde Bulunan Kişi Yabancı Olmalıdır ...157
c. Haklı Sebeple Zulüm Korkusu ...158
d. Kişi Ülkesinin Dışında Bulunmalıdır ...158
e. Kişi Sözleşmede ve Kanun'da Sayılan Sebeplerden Kaynaklanan Zulüm İhtimali Nedeniyle Menşe Ülkesinin Korumasından Yararlanamamalı veya Bu Ülkeye Dönememeli ...158
f. Başvuru Kabul Edilemez Olmamalıdır ...158
2. Mülteciliğin Sona Ermesi ...159
B. Şartlı Mülteci ...160
C. İkincil Koruma ...162
D. Geçici Koruma ...162
II. ULUSLARARASI KORUMANIN KAPSAM VE UYGULAMA ALANI ...164
A. Uluslararası Koruma Başvuru Usûlü ...166
B. Refakatsiz Çocuklar ve Özel İhtiyaç Sahibi Kişiler ...167
C. Uluslararası Koruma Başvurusunun Kaydedilmesi ve İdari Gözetim ...168
D. Uluslararası Koruma Başvurusunun Kabul Edilmeyeceği Hâller ...170
E. Uluslararası Koruma Kararlarına Karşı Başvuru Yolları ...172
F. Uluslararası Korumadan Yararlananların Hak ve Yükümlülükleri ...173
G. Uluslararası Koruma Statüsünün Sona Ermesi ve İptali ...174
III. GEÇİCİ KORUMANIN KAPSAM VE UYGULAMA ALANI ...176
A. Geçici Korumadan Yararlanabilecek Kişiler ...177
B. Geçici Koruma Altına Alınma Usûlü ...179
C. Geçici Koruma Altına Alınanlara Sağlanacak Hizmetler ...180
1. Sağlık Hizmetleri ...181
2. Eğitim Hizmetleri ...181
3. Sosyal Yardım ...181
4. Gümrük İşlemleri ...182
5. Tercümanlık Hizmetleri ...182
D Geçici Koruma Altına Alınanların İş Piyasasına Erişimi ...182
E. Geçici Korumanın Sona Ermesi ...184
F. Sona Ermenin Hüküm ve Sonuçları ...185
VI. Bölüm...
BASIN–YAYIN ÖZGÜRLÜĞÜ...
I. BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ ...187
II. MATBAA KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ ...189
III. RADYO–TELEVİZYON KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ ...189
VII. Bölüm...
ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ...
I. TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ DÜZENLEME ...191
II. DERNEK KURMA VE DERNEĞE ÜYE OLMA ...192
A. Yabancıların Dernek Kurması ve Derneğe Üye Olması ...193
B. Yurt Dışında Kurulmuş Derneklerin Türkiye'de Şube Açmaları ...193
C. Türkiye'de Kurulan Derneklerin Uluslararası Faaliyette Bulunabilmeleri ...194
III. VAKIF KURMA ÖZGÜRLÜĞÜ ...194
IV. SENDİKAL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER ...195
VIII. Bölüm...
YABANCILARIN EĞİTİM–ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ...
I. TÜRK OKULLARINDA EĞİTİM VE ÖĞRETİM ...198
II. YABANCILARIN ÖĞRETİM ÖZGÜRLÜĞÜ ...202
A. Öğretmenlik Yapma ...202
B. Öğretim Kurumu Açma ...204
1. Milletlerarası Özel Öğretim Kurumları ...206
2. Yabancı Okullar ...207
IX. Bölüm...
YABANCILARIN ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI...
I. YABANCILARIN ÇALIŞMA HAKLARI ...209
A. Yabancıların Türkiye'de Çalışabilmelerinin Şartları ...211
1. Genel Çerçeve ...211
2. Çalışma İzni ...213
a. Çalışma İzni Başvuruları ...215
b. Ön İzin ...217
c. Çalışma İzin Taleplerinin Ret Sebepleri ...219
3. Çalışma İzni Türleri ...221
a. Süreli Çalışma İzni ...221
b. Süresiz Çalışma İzni ...221
c. Bağımsız Çalışma İzni ...223
d. Turkuaz Kart Sahiplerinin Çalışması ...224
aa. Turkuaz Kart ...224
bb. Turkuaz Kartın Sağladığı İmkânlar ...226
e. İstisnaî Çalışma İzni ...226
4. Çalışma İzni Muafiyeti ...228
a. Çalışma İzni Muafiyet Belgesi Alabilecek Kişiler ...229
b. Çalışma İzni Muafiyet Belgesi Alma Usûlü ...230
5. Çalışma İzni ve Muafiyet Belgesinin Geçerliliği, Askıya Alınması ve İptali ...231
6. Çalışma İzninin veya Çalışma İzni Muafiyetinin İkamet İzni İlişkisi ...233
7. Özel Düzenlemeler ...234
a. Uluslararası Koruma Kapsamında