Musannifek’in Haşiye Metodu (Keşşâf Haşiyesi Örneği)

Bu tez çalışması, Osmanlı âlimlerinden Musannifek'in, Zemahşerî'nin Keşşâf adlı tefsiri üzerine kaleme aldığı haşiyenin Fâtiha Sûresi ve Bakara Suresi'nin ilk altı âyetine dair kısmı esas alarak hem tahkikini hem de tefsir metodunun tahlilini amaçlamaktadır. Musannifek'in haşiye metni, yalnızca dilbilimsel açıklamalardan ibaret olmayıp; kelâmî, felsefî, retorik ve hadisî boyutları da içeren çok katmanlı bir tefsir anlayışını ortaya koymaktadır. Tezin birinci bölümünde, Musannifek'in hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ele alınmış; ardından Zemahşerî'nin hayatı, eserleri ve özellikle Keşşâf adlı eserin klasik tefsir geleneğindeki yeri incelenmiştir. İkinci bölümde ise, Musannifek'in Keşşâf haşiyesi üzerindeki genel tefsir metodu ana hatlarıyla ortaya konulmuş; bu çerçevede Fâtiha Sûresi'ne dair tefsir yaklaşımı detaylı bir biçimde analiz edilmiştir. Bu analizde, Musannifek'in nahiv tahlilleri, âyet ve hadislerle kurduğu ilişki, kelâmî ve mantıkî çıkarımları, sistematik olarak ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde, Fâtiha Sûresi ve Bakara Suresi'nin ilk altı ayetlerine yapmış olduğu haşiyesinin tahkiki yapılmış; bu yönüyle metnin ilmî neşrine katkı sunulmuştur. Çalışmada esas alınan haşiye, Süleymaniye Kütüphanesi'nde yer alan, tek nüshaya dayalı el yazması bir eser olup henüz matbu hâle getirilmemiştir. Bu durum, yapılan tahkik çalışmasını özgün kılmakta ve literatüre yeni bir katkı sağlamaktadır.