Kur'ân'da Vücûh-Nezâir ve Tefsirdeki Yeri

Vücûh-Nezâir ilmi İslâmi ilimlerin ilk tedvin edilen ilimlerindendir ve bu yönüyle de kadim bir ilimdir. Kökleri, Hz. Peygamber (s.a.s.) dönemine kadar uzanmakta olup, İbn Abbâs'tan (öl. 68/687-88) nakledilen bir rivayette Hz. Peygamber'in (s.a.s.) "Kur'ân zû vücûhtur (farklı anlamlara delâlet etmeye müsaittir), bu sebeple siz onu, en güzel ve en uygun anlamına hamledin." buyurduğu bildirilmektedir. Bu ilmin ortaya çıkış noktası, anlam arayışı ve anlamda ortaya çıkabilecek muhtemel problemler kısacası en güzeli ve en uygun olanı arama çabasıdır. Mukâtil b. Süleymân'ın (öl. 150/767) kitabının başında merfû olarak aktardığı "Kişi Kur'ân'ın çok vecihli olduğunu/birçok anlama geldiğini bilmedikçe onu tam olarak anlayamaz." şeklindeki hadis de bu gerçeği teyit etmektedir. Kur'ân'ın doğru bir biçimde anlaşılması ve hayata aktarılması, ilâhi mesajın muhatapta istenilen inanç, anlayış ve davranış değişikliğini gerçekleştirebilmesi için Kur'ân'da geçen lafızların ne anlamda ve ne maksatla kullanıldığının bilinmesi gerekmektedir. Nitekim Kur'ân'ı anlama çabasındaki en önemli hususlardan birisi de Kur'ân'da farklı anlamlar taşıyan lafızların anlamlarını, geçtiği âyet içerisinde en doğru şekilde tespit edebilmektir. Zira bu durum ihmal edildiği takdirde, Kur'ân'ın iletmek istediği mesaj doğru biçimde anlaşılmamış olur. İşte Vücûh-Nezâir ilmi, Kur'ân'daki lafızların bağlama göre kazandığı farklı anlamları tespit ederek bu ihtiyaca doğrudan cevap veren ilmî bir disiplindir.