Tereke Unsuru Olarak Dijital Varlıklar; Özellikle İntikale Elverişlilik Meselesi ve İntikal Yasağı Kaydı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V İÇİNDEKİLER VII KISALTMALAR CETVELİ XV GİRİŞ § 1. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ, ÇALIŞMA PLANI VE SINIRLANDIRILMASI, TERMİNOLOJİ VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE 1 I. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ 1 II. ÇALIŞMA PLANI VE SINIRLANDIRILMASI 6 III. TERMİNOLOJİ VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE 7 BİRİNCİ BÖLÜM TEREKE VE MALVARLIĞI KAVRAMLARI, DİJİTAL TEREKE KAVRAMI VE DİJİTAL VARLIKLAR, MİRAS HUKUKUNDA KÜLLÎ HALEFİYET İLKESİ VE DİJİTAL VARLIKLAR BAKIMINDAN ANLAMI § 2. TEREKE VE MALVARLIĞI KAVRAMLARI 11 I. TÜRK-İSVİÇRE HUKUKU 13 II. ALMAN HUKUKU 16 A. Genel Olarak 16 B. Alman Hukukunda Miras Hukuku Bakımından Malvarlığı Kavramına Yaklaşım 17 1. Tarihsel Yaklaşım: Kavram İçtihadı (Begriffsjurisprudenz) Yaklaşımı 17 2. Güncel Yaklaşım: Menfaat İçtihadı (Interessenjurisprudenz) Yaklaşımı 19 C. Konuya İlişkin Değerlendirme 20 § 3. DİJİTAL TEREKE KAVRAMI, DİJİTAL VARLIKLARIN YAPISI VE TÜRLERİ 22 I. DİJİTAL TEREKE KAVRAMI 22 A. Genel Olarak 22 B. Tanım Arayışı Bağlamında Alman Avukatlar Birliği'nin Dijital Tereke Tanımı 24 C. Konuya İlişkin Değerlendirme ve Öneriler 26 II. DİJİTAL VARLIKLARIN YAPISI VE TÜRLERİ 27 A. Dijital Varlıkların Yapısı 27 B. Dijital Varlıkların Türleri 29 1. Sözleşmeye Dayalı Dijital Varlıklar 29 a. E-Posta Hesapları 29 b. Çevrimiçi Veri Taşıyıcıları (Bulut Bilişim) 31 c. Sosyal Ağlar 32 d. Anlık Mesajlaşma Uygulamaları (IM Servisleri) 33 e. Dijital Yayın Platformları 34 f. Alan Adı (Domain-Name) 36 2. Blok Zinciri Teknolojisine Dayalı Dijital Varlıklar 38 a. Kripto Para Birimleri (Kryptowährungen) 39 b. Nitelikli Fikri Tapu (NFT = Non-Fungible Tokens) 41 § 4. MİRAS HUKUKUNDA KÜLLÎ HALEFİYET İLKESİNİN DİJİTAL VARLIKLAR BAKIMINDAN ANLAMI 43 I. MİRAS HUKUKUNDA KÜLLÎ HALEFİYET İLKESİ 43 A. Genel Olarak 43 B. Küllî Halefiyet İlkesinin Unsurları 46 1. Terekenin Ölüm Olayı Gerçekleştiği An İntikali 46 2. Terekenin Kendiliğinden İntikali (Vonselbsterwerb) 49 3. Terekenin Bir Bütün Olarak İntikali (Universalsukzession) 53 II. DİJİTAL VARLIKLAR BAKIMINDAN KÜLLÎ HALEFİYET İLKESİNİN ANLAMI 55 A. Sözleşmeye Dayalı Dijital Varlıklar Bakımından Küllî Halefiyet İlkesinin Anlamı 56 1. Kullanım Sözleşmesi (Nutzungsvertrag) 57 a. Tanım ve Hukukî Nitelik 57 b. Tarafların Edim Yükümlülükleri 61 aa. Hizmet Sağlayıcının Edim Yükümlülükleri 61 bb. Kullanıcının Edim Yükümlülükleri 62 2. Kullanım Sözleşmelerinin Miras Yoluyla İntikali Meselesi 64 B. Blok Zinciri Teknolojisine Dayalı Dijital Varlıklar Bakımından Küllî Halefiyet İlkesinin Anlamı 66 1. Blok Zinciri Teknolojisi ve Kripto Varlıkların Hukukî Niteliği 67 a. Blok Zinciri Teknolojisi (Blockchain-Technologie) 67 b. Kripto Varlıkların Hukukî Niteliği: Eşya Kavramı Çerçevesinde Bir Değerlendirme 69 2. Blok Zinciri Teknolojisine Dayalı Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikali Meselesi 73 İKİNCİ BÖLÜM DİJİTAL VARLIKLARIN MİRAS YOLUYLA İNTİKALE ELVERİŞLİ OLUP OLMADIKLARININ BELİRLENMESİ § 5. MİRAS YOLUYLA İNTİKALE ELVERİŞLİLİK MESELESİ 77 I. GENEL KURAL: İNTİKALE ELVERİŞLİLİK 77 II. İSTİSNA: İNTİKAL EDEMEME 78 A. Kanun Gereği İntikal Edememe 79 B. Nitelik Gereği İntikal Edememe 81 III. İNTİKALE ELVERİŞLİLİK MESELESİNDE EKONOMİK DEĞER ÖLÇÜTÜNE YAKLAŞIM 82 § 6. DİJİTAL VARLIKLAR BAKIMINDAN MİRAS YOLUYLA İNTİKALE ELVERİŞLİLİK MESELESİ 85 I. MULTİDİSİPLİNER YAKLAŞIM ZORUNLULUĞU 86 II. DİJİTAL VARLIKLARIN MİRAS YOLUYLA İNTİKALE ELVERİŞLİ OLUP OLMADIKLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ 88 A. Genel Olarak 88 B. Değerlendirmede Göz Önünde Bulundurulacak Hususlar 89 1. Mirasbırakanın Kişilik Haklarının Korunması Bakımından Değerlendirme 89 a. Ölenin Kişilik Haklarının Korunması 90 aa. Genel Olarak 90 bb. Ölenin Kişilik Haklarının Korunmasına Dair Teoriler 94 (1) Hatırayı Koruma (Andenkensschutz) Teorisi 94 (2) Ölüm Sonrası Kişiliğin Korunması (postmortaler Persönlichkeitsschutz) Teorisi 97 b. Mirasbırakanın Kişilik Haklarının Korunması Bağlamında Dijital Varlıkların İntikale Elverişli Olup Olmadıklarının Belirlenmesi 101 aa. Mirasbırakanın Kişilik Haklarının Korunması ile Küllî Halefiyet İlkesine Bütüncül Yaklaşım Gerekliliği 101 bb. İntikal Edememe Ölçütü Olarak Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlılık (Höchstpersönlichkeit) 103 (1) Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar (Höchstpersönliche Rechte) 104 (2) Dijital Varlıklar Bakımından Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlılık Ölçütü 108 (a) Genel Çerçeve 108 (b) Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikalinde Mirasbırakanın Kişilik Haklarının Korunması Aracı Olarak Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlılık Ölçütü 110 cc. Konuya İlişkin Yargı Kararları, Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 112 (1) Yargı Kararları 112 (a) BGH, 12.07.2018, III ZR 183/17 (Facebook Hesabı Kararı) 112 (aa) Uyuşmazlığın Konusu ve Dava Süreci 112 (bb) Kararda Varılan İlgili Sonuçlar 115 (b) BGH, 27.08.2020, III ZB 30/20 (Facebook Hesabına Doğrudan Erişim Kararı) 120 (aa) Uyuşmazlığın Konusu ve Dava Süreci 120 (bb) Kararda Varılan İlgili Sonuçlar 121 (c) Ellsworth v. Yahoo! Kararı 123 (aa) Uyuşmazlığın Konusu ve Dava Süreci 123 (bb) Kararda Varılan İlgili Sonuçlar 124 (d) Ajemian v. Yahoo! Kararı 125 (aa) Uyuşmazlığın Konusu ve Dava Süreci 125 (bb) Kararda Varılan İlgili Sonuçlar 126 (e) Antalya BAM 6. HD., T. 13.11.2020, E. 2020/1149, K. 2020/905 sayılı Karar 127 (aa) Uyuşmazlığın Konusu ve Dava Süreci 127 (bb) Kararda Varılan İlgili Sonuçlar 128 (2) Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 129 2. Mirasbırakanın İletişimde Bulunduğu Kişilerin Kişisel Verilerinin Korunması Bakımından Değerlendirme 132 a. Türk Hukukunda Kişisel Verilerin Korunması 133 aa. İlgili Mevzuat 133 bb. Korumanın Kapsamı (Uygulama Alanı) 140 cc. Kişisel Veri Kavramı 144 dd. Kişisel Verilerin İşlenmesi 150 ee. Kişisel Verilerin İşlenme Şartları 152 (1) İlgili Kişinin (Veri Sahibinin) Açık Rızası 152 (2) İlgili Kişinin (Veri Sahibinin) Rızasının Aranmadığı Hâller 155 b. Mirasbırakanın İletişimde Bulunduğu Kişilerin Kişisel Verilerinin Korunması Bağlamında Dijital Varlıkların İntikale Elverişli Olup Olmadıklarının Değerlendirilmesi 157 aa. Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikalinde Mirasbırakanın İletişimde Bulunduğu Kişilerin Kişisel Verilerinin İşlenmesi 157 bb. Mirasbırakanın İletişimde Bulunduğu Kişilerin Kişisel Verilerinin İşlenmesinde Hukuka Uygunluk Hâlleri 158 (1) Mirasbırakanın İletişimde Bulunduğu Kişinin Açık Rızası 158 (2) Rıza Aranmayan Hâller 160 (a) Bir Sözleşmenin İfası İçin Gerekli Olması 161 (b) Bir Hakkın Tesisi, Kullanılması veya Korunması İçin Zorunlu Olması 163 cc. Konuya İlişkin Yargı Kararları, Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 166 (1) Yargı Kararları 166 (a) BGH, 12.07.2018, III ZR 183/17 (Facebook Hesabı Kararı) 166 (aa) Sözleşmenin İfası (GDPR m. 6/I-b) 167 (bb) Meşru Menfaat (GDPR m. 6/I-f) 169 (b) Antalya BAM 6. HD., T. 13.11.2020, E. 2020/1149, K. 2020/905 sayılı Karar 171 (2) Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 173 3. Haberleşmenin Gizliliği Hakkı Bakımından Değerlendirme 176 a. Haberleşme Kavramı, Haberleşme Özgürlüğü ve Haberleşmenin Gizliliğinin Korunması 177 aa. Haberleşme Kavramı 177 bb. Haberleşme Özgürlüğü 178 cc. Haberleşmenin Gizliliğinin Korunması 180 b. Haberleşmenin Gizliliği Bağlamında Dijital Varlıkların İntikale Elverişli Olup Olmadıklarının Değerlendirilmesi 182 aa. Genel Olarak 182 bb. Elektronik Haberleşme Kanunu Kapsamında Dijital Varlıklar ve Şebekeler Üstü Hizmet (Over-the-Top, OTT) 184 cc. Şebekeler Üstü Hizmet Sağlayıcıların (OTT Hizmet Sağlayıcıların) Haberleşmenin Gizliliğini Koruma Yükümlülüğü 185 dd. Konuya İlişkin Yargı Kararları, Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 186 (1) Yargı Kararları 186 (a) BGH, 12.07.2018, III ZR 183/17 (Facebook Hesabı Kararı) 187 (b) Ajemian v. Yahoo! Kararı 190 (c) Antalya BAM 6. HD., T. 13.11.2020, E. 2020/1149, K. 2020/905 sayılı Karar 192 (2) Genel Değerlendirme ve Kanaatimiz 194 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DİJİTAL VARLIKLARIN MİRAS YOLUYLA İNTİKALİNDE MİRASBIRAKANIN İRADESİ, KULLANIM SÖZLEŞMELERİNDEKİ İNTİKALE İLİŞKİN HÜKÜMLER § 7. DİJİTAL VARLIKLARIN MİRAS YOLUYLA İNTİKALİNE İLİŞKİN MİRASBIRAKANIN İRADE BEYANI 197 I. MİRASBIRAKANIN ÖLÜME BAĞLI TASARRUF ŞEKLİNDEKİ İRADE BEYANI 198 A. Ölüme Bağlı Tasarruf ve Dijital Varlıklar 198 B. Dijital Çağda Yeni Bir Vasiyetname Şekli: Elektronik (Dijital) Vasiyetname 202 1. Türk Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarrufların Şekilleri 203 2. Elektronik (Dijital) Vasiyetname 206 a. Genel Olarak 206 b. Elektronik Vasiyetnameler Model Kanunu (Uniform Electronic Wills Act, UEWA) 208 II. MİRASBIRAKANIN ÖLÜME BAĞLI TASARRUF ŞEKLİNDE OLMAYAN İRADE BEYANI 210 A. Kullanım Sözleşmesi Hükümlerinin Hukukî Niteliği ve Bu Hükümlere Uygulanacak Hukuk Kuralları 211 1. Hukukî Nitelik 211 a. Genel Olarak 211 b. Genel İşlem Koşulları 214 2. İntikal Yasağı Kaydına Uygulanacak Hukuk Kuralları 217 B. Kullanım Sözleşmelerinde Yer Alan Genel İşlem Koşullarının Yargısal Denetimi 221 1. Sözleşme Özgürlüğü İlkesi Bağlamında Yargısal Denetim Zorunluluğu 221 2. Yargısal Denetim 226 a. Yürürlük Denetimi 227 aa. Genel Olarak 227 bb. Kullanım Sözleşmeleri Bakımından Yürürlük Denetimi 231 (1) Karşı Tarafa Genel İşlem Koşullarının Varlığı Hakkında Açıkça Bilgi Verilmesi 231 (2) Karşı Tarafa Genel İşlem Koşullarının İçeriğini Öğrenme İmkânı Sağlanması 232 (3) Karşı Tarafın Genel İşlem Koşullarını Kabul Etmesi 236 b. İçerik Denetimi 239 aa. Genel Olarak 239 bb. İçerik Denetimi Türleri 241 (1) Genel İçerik Denetimi 241 (2) Özel İçerik Denetimi 242 (a) Genel Olarak 242 (b) Özel İçerik Denetiminde Temel Ölçüt: Karşı Taraf Aleyhine ve Dürüstlük Kuralına Aykırı Olma 245 (c) İntikal Yasağı Kaydının Özel İçerik Denetimi 248 SONUÇ 253 KAYNAKLAR 263