Sırbistan’da Osmanlı Diplomasisi (1878-1914) ; Osmanlı Devleti’nin Sırbistan’daki Sefir ve Şehbenderleri

Türk ve Sırp tarih yazımı, uzun süre ulus-devlet inşa süreçlerinin gölgesinde şekillenmiş, tekil ve benmerkezci bir perspektifin sınırları içinde kalmıştır. Her iki tarafın tarihçileri, geçmişi çoğunlukla “hoşgörüye karşı nankörlük” ve “sömürü” gibi karşıt kavramsal eksenler üzerinden kurgulamış; böylece tarih, bilimsel bir inceleme alanı olmanın ötesinde, siyasal ve ideolojik pozisyonların yeniden üretildiği bir zemine dönüşmüştür. Ancak son yarım yüzyılda, özellikle sosyal, kültürel ve iktisadî tarih yaklaşımlarının güç kazanmasıyla birlikte bu indirgemeci anlatı giderek çözülmüş; çatışma merkezli söylemlerin yerini, etkileşim, karşılaşma ve birlikte var olma deneyimlerini önceleyen daha çoğulcu bir tarih anlayışı almaya başlamıştır. Bu dönüşüm, yöntemsel bir genişlemenin yanında Türk ve Balkan tarihçiliği arasında yeni bir epistemolojik yakınlaşmayı da mümkün kılmaktadır. Nitekim Türkiye'de Balkan tarihine yönelik artan ilgi, monografik çalışmaların çoğalması ve Uluslararası Balkan Tarihi Araştırmaları Komitesi (UBTAK) tarafından organize edilen sempozyumlar (UBTAS) ile yürütülen projeler, farklı ülkelerden tarihçileri ortak bir tartışma ve üretim zemini etrafında buluşturmuştur. Bu çalışma da söz konusu entelektüel iklimin bir ürünü olarak, UBTAS bünyesinde gerçekleştirilen müzakerelerin bir uzantısı şeklinde ortaya çıkmış ve Sırbistan'da görev yapan Osmanlı sefir ve şehbenderlerinin faaliyetlerini, klasik diplomasi tarihinin ötesine geçerek değerlendirmeyi amaçlamıştır. Kitabımız, 2021 yılında İngilizce olarak yayımlanan Ambassadors and Consuls of the Ottoman Empire to Serbia başlıklı çalışmamızın gözden geçirilmiş ve genişletilmiş ana metnini teşkil etmektedir. Çalışmanın temel amacı, biyografileri müstakil monografilere konu olabilecek derecede kapsamlı olan Osmanlı Devleti'nin Belgrad sefirleri hakkında genel fakat sistematik bir çerçeve sunmaktır. Bu doğrultuda, her bir sefirin kısa biyografisine yer verilmiş; ardından Belgrad'daki görev süreleri boyunca yürüttükleri diplomatik faaliyetler ve icraatları ana hatlarıyla değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise Sırbistan'daki Osmanlı şehbenderleri (konsolosları) ile Osmanlı topraklarında görev yapan Sırbistan sefir ve konsoloslarına dair genel bir perspektif sunularak, karşılıklı diplomatik temsiliyetin bir analizi yapılmıştır.