Karadeniz'in Türkleşme Sürecinde Abdalan Zümresi ve Bistamî - Tayfurî Bir Derviş: Şeyh Şit Abdal

Karadeniz'in Türkleşme ve İslamlaşma süreci çoğu zaman fetihler ve siyasi gelişmeler üzerinden ele alınmıştır. Oysa bu büyük dönüşümün görünmeyen kahramanları arasında, Anadolu'nun manevi mimarları olan Abdalan zümresi ve onların kurduğu tekke-zaviye teşkilatı önemli bir yer tutmaktadır. Bu eser, Orta ve Doğu Karadeniz'de faaliyet gösteren Abdalları tarihî belgeler, vakıf kayıtları, tahrir defterleri ve saha araştırmaları ışığında inceleyerek, bölgenin sosyal ve kültürel dönüşümündeki rollerini ortaya koymaktadır. Çalışmanın merkezinde ise Ordu'nun Kabataş ilçesinde yüzyıllardır adı saygıyla anılan, Bistâmî/Tayfurî tasavvuf geleneğinin önemli temsilcilerinden Şeyh Şit Abdal yer almaktadır. Hayatı, menkıbeleri, tekkesi, yetiştirdiği dervişler ve bölge halkı üzerindeki etkisi; tarihî kaynaklar ile sözlü kültür verileri birlikte değerlendirilerek ilk kez kapsamlı biçimde ele alınmaktadır.

Sadece bir tekke veya bir dervişin hikâyesini anlatmayan bu çalışma; Karadeniz'in Türkleşme sürecinde tasavvufun, iskân politikalarının ve derviş teşkilatlarının üstlendiği tarihî misyonu yeniden düşünmeye davet etmektedir. Belgelerle desteklenen araştırma, tarih, tasavvuf ve kültür tarihi alanlarına yeni katkılar sunarken, aynı zamanda Anadolu'nun manevi fetih geleneğine ışık tutmaktadır. Akademik araştırma titizliği ile saha çalışmalarını bir araya getiren bu eser, Karadeniz tarihi, Türk kültürü ve tasavvuf tarihiyle ilgilenen herkes için önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir.