İslam Toplumunda Yahudiler - İktisadi ve İlmi Faaliyetleri

İslâm'ın ilk fetih dalgasıyla birlikte dünyanın geniş coğrafyaları Müslümanların hâkimiyetine girmiş; böylece kökeni Asur, Bâbil ve Roma sürgünlerine dayanan pek çok Yahudi cemaati de İslâm idaresi altına girmiştir. Hakları “zimmî” statüsüyle hukukî teminat altına alınan bu cemaatler; can ve mal güvenliğinden din ve kültür özgürlüğüne uzanan geniş imkânlar sayesinde, kendi siyasî ve dinî kurumları etrafında istikrarlı bir hayat sürdürme imkânı bulmuşlardır. Bu güvenli ve özgür ortam, Yahudilerin iktisadî hayatta olağanüstü etkin bir rol üstlenmesine imkân vermiştir. Tarımdan zanaata, tekstilden metal işçiliğine, cam üretiminden tıp ve eczacılığa kadar pek çok sahada faaliyet gösteren Yahudiler; özellikle ticaret ve finans sektörlerinde uluslararası ölçekte söz sahibi bir tüccar sınıfına dönüşmüşlerdir. İslâm dünyasının Yahudilere sunduğu geniş ticaret ağları ve güvenli şehir hayatı, onların ekonomik refahını ve toplumsal yükselişini mümkün kılan temel unsurlar olmuştur. Aynı siyasî ve sosyo-kültürel iklim, ilmî ve kültürel üretimde de dikkat çekici bir canlanmaya yol açmıştır. Tıp, astronomi, felsefe, dil ve hukuk alanlarında Arapça kaleme alınan eserlerle Yahudi düşüncesi, İslâm kültürünün etkisiyle yeni bir ufuk kazanarak sistematik hale gelirken; İbrânî dili, şiir ve tefsir çalışmaları da ilk kez bu denli sistematik bir mahiyet kazanmıştır. Böylece Abbâsî ve Fâtımî dönemleri, Yahudi tarihinin en üretken ve özgür dönemlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Elinizdeki eser, söz konusu tarihsel tecrübeyi başta Arapça ve İbranice olmak üzere ilk el kaynaklara dayanarak tüm derinliğiyle ortaya koymaktadır.