İşçi Sınıfının Kıyısında; Küçük Sanayi İşçileri Üzerine Bir İnceleme

Sanayi ve hizmet sektörlerinde uzun süredir yaşanan dönüşümler sonucunda, bir yandan büyük ölçekli işlet-meler alt-sözleşme ya da dışarıdan tedarik mekanizmaları aracılığıyla parçalanarak küçülmekte, diğer yan-dan da çoğalan ve göreli bir ölçek büyümesi yaşayan küçük işletmeler kapitalist işbölümünün bu yeni biçim-lerine eklemlenerek nitelik değiştirmektedir. Bütün bunlar, küçük işletmeler-deki giderek genişleyen işçi sını-fı kesimlerinin yapısal karakteristiklerini ve eğilimlerini önemli bir konu haline getirmektedir. Bir alan araştırmasına dayanan kitap bu konuya eğiliyor ve küçük işletmelerdeki emek ilişkilerinin hâlâ pre-kapitalist özellikler taşıdığı, bu işletmelerdeki işçi kuşaklarının ücretli emeğe ancak yakın zamanlarda katıl-dıkları ve henüz olgunlaşmamış ücretli emek formlarını temsil ettikleri, yarı-proleter oldukları vb. yönündeki alışılagelmiş kanaatlerin en azından tartışmalı olduğunu ortaya koyuyor. Bu özellikler bakımından, küçük sa-nayi işçileriyle işçi sınıfının öteki kesimleri arasında keskin farklılıklar yoktur. Farklılık kendini öncelikle kolek-tif davranma olanaklarının yapısal olarak son derece kısıtlı olduğu işyeri ve emek piyasası düzlemlerinde gös-termektedir. Buna eşlik eden ve işçi sınıfının örgütlü kesimleriyle bağlantıların zayıflığıyla daha da derinleşen diğer olgu ise yeniden üretim alanlarındaki kültürel ve siyasal yalıtılmışlıktır.