İktisatta Gerçeklik Sorunu;Ana Akım İktisadın Ontolojik ve Metodolojik Eleştirisi ve Toplumsal Dönüş

İktisat disiplini, dayandığı gerçeklik anlayışı ve bilimsel bilgiye ilişkin varsayımlarıyla uzun süredir ekonomik krizleri öngörme ve toplumsal sorunları açıklama kapasitesi bakımından yoğun tartışmaların odağında yer alıyor. İktisadın nasıl bir bilim olduğu sorusu, ekonomik gerçekliğin nasıl kavrandığı sorusundan bağımsız olmadığı için, iktisadın bilimsel statüsünü belirleyen ontolojik ve epistemolojik kabuller de daha derin bir sorgulamanın konusu hâline gelmekte.

Bu kitap, neoklasik iktisadı homo economicus gibi soyutlamalara dayalı atomistik ontolojisi bağlamında inceliyor ve tartışıyor. Disiplinin bilimsel statüsünü güçlendiren metodolojik bireyci yaklaşımın, paradoksal biçimde toplumsal gerçekliği açıklama kapasitesini sınırlayan temel unsurlardan biri olduğunu ileri sürüyor. Özellikle ekonomik krizlerin öngörülememesi, eşitsizliklerin sürekliliği ve toplumsal ilişkilerin tarihsel boyutunun arka planda kalması, disiplinin açıklama gücünü sınırlayan ontolojik indirgemeciliğin en görünür sonuçları arasında.
Çalışma, Popper, Kuhn ve Lakatos'un metodoloji yaklaşımlarının iktisattaki yansımalarını disiplinin açıklama krizini aşma kapasitesi açısından ele alıyor. Bu çerçevede söz konusu yaklaşımların çoğu zaman hâkim kuramsal çerçeveyi sorgulamaktan ziyade onu meşrulaştıran işlevler üstlendiği gösteriliyor.

Bu tartışma hattı, eleştirel gerçekçilik yaklaşımı üzerinden yeni bir kuramsal imkân arayışına yöneliyor. Bu kapsamda Roy Bhaskar'ın ontoloji, nedensellik ve toplumsal yapı anlayışı, Marx'ın tarihsel materyalist yaklaşımıyla kurulan düşünsel diyalog çerçevesinde değerlendirilip; toplumsal gerçekliğin ilişkisel, tarihsel ve çok katmanlı yapısını merkeze alan daha bütüncül bir iktisat anlayışının imkânı araştırılıyor.

İktisadı yalnızca teknik bir uzmanlık alanı olarak değil, toplumsal gerçekliği anlamlandırma biçimlerinden biri olarak ele alan bu çalışma; sosyal bilim felsefesi, iktisat metodolojisi ve eleştirel teori arasında güçlü bir düşünsel kesişim kurmakta. Bu yönüyle kitap, iktisadın gerçeklikle kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmek isteyen araştırmacılar, akademisyenler ve sosyal bilim okurları için kapsamlı bir tartışma zemini sunuyor.